تحليل سينوپتيكي وضعيت جوي استان گيلان

وضعيت جوي در ماه آبان 90

[ صفحه نخست | عناوين ماهنامه ]

      بررسي نقشه‌هاي هواشناسي آبان ماه 1390، بيانگر فراوانی نفوذ سامانه های پرفشار و امواج ناپایدار سطوح فوقانی جو در این ماه  است . نفوذ هوای سرد و ناپایدار در سطح زمین و سطوح فوقانی جو سبب شد تا میانگین دمای هوا در این ماه کمتر از حالت معمول باشد. حاكم شدن الگوي سامانه‌هاي فصل پاییز، وزش بادهای شمال شرقی، شمالی و شمال غربی ونیز فروریزش هوای سرد نواحی قطبی در سطح زمین، در نقشه‌هاي هواشناسي كاملا مشهود است که سبب کاهش ميانگين دمای هوا در استان گيلان شده است.
   اطلاعات حاصل از تجزيه و تحليل كميت‌هاي هواشناسي استان نیز نشان‌دهنده آن است كه در اين ماه، متناسب با تغيير در نقشه‌هاي هواشناسي، افزايش قابل توجه و معنادار بارندگي و نيز کاهش محسوس ميانگين دماي هوا نسبت به دوره بلند مدت آماري اتفاق افتاده است. افزايش بارش ناشي از بارندگي مداوم طي روزهای چهارم تا دهم، سیزدهم تا هفدهم و بیست و یکم تا سی ام آبان و نیز افزایش تعداد روزهای همراه با بارندگی بوده و بطور خاص بارش روزهاي چهارم و پانزدهم آبان، شدید بوده است. نفوذ و استقرار مداوم هواي سرد از عرضهای جغرافیایی بالاتر و نواحی قطبی، سبب شد تا ميانگين دماي هوا کمتر از حالت معمول باشد.
در مقياس بزرگ نیز تغييرات قابل توجهي در دما و بارش نواحي مختلف دنيا و نيز آسيا و اقيانوسيه در ماه نوامبر 2011؛ كه تاثيراتي بر آب و هواي ايران دارند، رخ داده است كه مي‌توان به پایین بودن ميانگين ماهانه دما در نواحی مرکزی آسیا اشاره نمود. این در حالی است که بدلیل ایجاد شرایط پایدار در اروپا، بارش ماهانه اروپا (نوامبر2011) بشدت کم بوده است که بعنوان نمونه مقدار متوسط بارش کشور آلمان در ماه نوامبر2011، کمترین مقدار از سال 1881 بوده است.(منبع : گزارش اقليمي نوامبر2011 سازمان هواشناسي ژاپن و نيز گزارش اقليمي نوامبر2011 موسسه ملي جوي اقيانوسي آمريكاNOAA ). در سطوح فوقاني جو(نيمكره شمالي) نيز تغييراتي ديده شده است كه کاهش ارتفاع در تراز500 هکتوپاسکال از آن جمله است.

     همچنین پدیده لانینا نیز در ماه نوامبر ادامه یافته است که این شرایط نیز به سردتر بودن دمای سطح کره زمین کمک می کند(گزارش اقليمي نوامبر2011 موسسه ملي جوي اقيانوسي آمريكاNOAA ). در تراز 500 هكتوپاسكال(تقريبا 5 كيلومتري سطح زمين) کاهش ارتفاع سطوح هم‌فشار و تمايل به بي‌هنجاري منفی در نواحی قطبی و بعضی از نواحی غرب آسیا ديده مي‌شود كه با ناپايداري و نيز کاهش دما همراه بوده و اين شرايط در شرق اروپا، قزاقستان، جنوب غرب روسیه و ایران گزارش شده است. این در حالی است که در غرب اروپا، شمال روسیه، چین و بخش هایی از خاورمیانه، جنوب شرق استرالیا، دمای هوا بالاتر از معمول گزارش گردید. فعاليت‌هاي همرفتي در نواحي غربي اقيانوس هند و دریای عرب و جنوب دریای چین افزايش يافته است(منبع : گزارش اقليمي ماه مه 2011 سازمان هواشناسي ژاپن).
بررسی نقشه های هواشناسی بیانگر آنست که در دهه اول این ماه، نفوذ سامانه سرد و پرفشار با مرکز 1035 میلی بار از نواحی قطبی به سمت عرض های پایین تر و همزمان، گذر امواج ناپایدار تراز500 هکتوپاسکال و کاهش ارتفاع در این سطح شرایط را برای ایجاد ناپایداری مهیا نمود. در عین اینکه ناپایداری در دیگر سطوح (بین سطح زمین و تراز 500 میلی بار) نیز مشاهده گردید و فرارفت هوای سرد نیز در تراز 850 میلی بار نیز تعیین شد. نفوذ مناسب این سامانه سرد از عرضهای بالاتر و دریافت شار گرما و رطوبت دریای خزر و برخورد آن با رشته کوه البرز و نیز ناپایداری سطوح فوقانی، شرایط را برای تشکیل ابر، بارندگی و نیز کاهش دما فراهم نمود. در اين مدت، بارش باران در بعضي از نواحي جلگه‌اي قابل توجه بوده و كاهش دما 10درجه‌اي در بيشتر نواحي نسبت به روزهاي قبل اتفاق افتاد و در ارتفاعات، بارش بصورت برف اتفاق افتاد.

   در دهه دوم این ماه و در بازه 13 تا 17 آبان نیز مجددا نفوذ هوای سرد قطبی در سطح زمین و ناپایداری سطوح فوقانی، سبب بارش باران و کاهش نسبی دما گردید. این سامانه نیز با عبور از روی دریای خزر و کسب انرژی مناسب، بارش های قابل توجهی را سبب گردید. اما دهه سوم آبان نیز، با نفوذ سامانه پرفشار ار سمت شمال غرب (پس از عبور از روی دریای مدیترانه و دریای سیاه) و گذرامواج ناپایدار سطوح فوقانی همراه بود که سبب بارش باران گردید و تقریبا بیشتر روزهای دهه سوم با بارندگی همراه بوده است.    

        تغييرات دما و بارش در گيلان-آبان 1390
ميانگين دماي هوا در آبان1390در نواحي جلگه‌اي بين10 تا 12 درجه سانتي‌گراد در نوسان بوده كه نسبت به دوره‌ آماري بلند‌مدت بين 22 تا 28 درصد، کاهش در ميانگين دماي هوا نسبت به دوره بلند مدت ديده مي‌شود. اما نسبت به ماه قبل، کاهش قابل ملاحظه بين 8 تا 10 درجه سانتيگراد در ميانگين دما ديده مي‌شود. درصد کاهش ميانگين دماي هوا نسبت به دوره بلند مدت در ايستگاه‌هاي انزلي، آستارا، منجيل، رشت و لاهيجان بترتيب 22، 24، 26، 26 و 28 درصد مي‌باشد. در عين اينكه دماي هوا در همه ايستگاههاي استان کمتر از ميانگين بلند مدت بوده، نسبت به سال قبل نیز کاهش قابل ملاحظه ای مشاهده شده است.  
بررسی مقادیر حداقل مطلق(كه معرف كمترين دماي اتفاق افتاده در آبان 1390) و حداکثر مطلق دما (بیشترین دماي اتفاق افتاده در آبان 1390) نیز بیانگر آنست که بیشینه دمای رخ داده در آبان ماه 1390 بطور قابل توجهی کمتر از مقادیر بیشینه رخ داده طی ده سال اخیر و نیز سال قبل بوده و زمان وقوع دمای کمتر از صفر درجه سانتیگراد در ارتفاعات نیز زودتر از چند سال اخیر بوده بگونه ای که حداقل دمای هوا در 18 آبان ماه 1390 در ایستگاه های جیرنده، ماسوله و دیلمان بترتیب 7.6-، 4.8-، 8.4- درجه سانتیگراد ثبت شد.

مقايسه مجموع بارندگي ايستگاه‌هاي استان با متوسط بلند مدت، نشان‌دهنده افزايش بارندگي در تمامی ايستگاه‌هاي استان است که این افزایش در ایستگاه انزلي، دو برابر مقدار معمول این ماه  و در ایستگاه منجیل، 2.5 برابر مقدار معمول بارندگی در ماه آبان می باشد. افزایش بارش در ایستگاههای آستارا، رشت و لاهيجان نیز بترتیب 70، 50 و 87 درصد بوده است. مقادير بارندگي در ايستگاه‌هاي انزلي، آستارا، منجيل، رشت و لاهيجان بترتيب 6/656، 5/338، 7/80، 3/359 و 364.6 ميليمتر مي‌باشد كه در مقايسه باسال قبل نیز افزایش چشمگیری در مقادير بارش مشاهده می شود. بارش در نواحي مركزي و شرقی بيشتر از ديگر نواحي استان بوده است.

   افزايش بارش با افزايش در تعداد روزهاي بارندگي همراه شده است که در بعضی از ایستگاهها، تعداد روزهای بارانی در سال جاری، دو برابر شده است. همچنین در بعضی از روزها، بارش از شدت بیشتری برخوردار بوده که بعنوان نمونه در روز چهارم آبان، 195.8 میلیمتر بارندگی در ایستگاه انزلی رخ داده است. روزهای پانزدهم و شانزدهم و نیز بیست و ششم و سی ام آبان نیز با بارش سنگین همراه شده است که دلایل سینوپتیکی بارش زیاد و نیز کاهش دما، شرح داده شد.

تغييرات ساعت آفتابي و ميانگين فشار جو در گيلان-آبان 1390
كاهش قابل ملاحظه مدت زمان تابش آفتاب (معرف ابرناکی بیشتر در منطقه) نيز با نتيجه‌گيري حاصل از بررسي تغييرات دما و بارش همراهي دارد و مدت زمان تابش آفتاب(ساعات آفتابي) نسبت به دوره بلند مدت آماري در ايستگاه‌هاي انزلي، منجيل، رشت و لاهيجان بترتيب 39، 30، 34، 40 و39 درصد كاهش يافته است. این تغییر نیز از نظر ميزان انرژي دريافتي طول موج كوتاه خورشيد و نيز توزيع دما و ميزان تابش طول موج بلند زمين حائز اهميت فراوان است. كاهش ساعت آفتابي در مقايسه با سال قبل نيز كاملا مشهود است.

      ميانگين فشار هوا آبان ماه 1390 در مناطق جلگه‌اي در محدوده 1022 تا 1024 ميلي‌بار قرار میگیرد که در مناطق كوهستاني نیز تغییرات فشار هوا تقریبا در همین محدوده بوده است و بین 7 تا 9 میلی بار، افزایش در ميانگين فشارهوا نسبت به ماه قبل مشاهده مي‌شود. جالب اینکه نسبت به مدت مشابه سال قبل نیز فشار هوا، حدود 6 میلی بار بیشتر شده است که معرف نفوذ و فراوانی بیشتر سامانه های پرفشار به منطقه است.

مازيار غلامي ( كارشناس اداره كل هواشناسي گيلان )
E-mail : maziargholami@yahoo.com

[ صفحه نخست | عناوين ماهنامه ]